Kwaśne deszcze to opady atmosferyczne o kwaśnym odczynie pH (poniżej 5,6), gdzie krople wody zmieszały się ze szkodliwym gazami: dwu i trójtlenkiem siarki, tlenkiem azotu czy dwutlenkiem węgla. Opady te przyczyniają się m.in. do erozji gleb oraz zakwaszania jezior i wód, co nierzadko ma zgubny skutek dla ekosystemów wokół nich zbudowanych. Pocieszający jest fakt, że w porównaniu z latami 80-tymi ub. w. udało się zredukować występowanie kwaśnych deszczy w Europie o 80%. W niektórych rejonach wciąż jednak się pojawiają. Co powoduje kwaśne deszcze? Kiedy padają kwaśne deszcze? Gdzie jest ich najwięcej? Zapraszamy do lektury!


Zadbaj o jakość swojego powietrza, sprawdź nasz ranking oczyszczaczy:


Co to są i jak powstają kwaśne opady?

Pojawianie się kwaśnych deszczy może mieć podłoże naturalne lub antropologiczne. Dwutlenek siarki czy tlenki azotu, które powstają zarówno podczas np. erupcji wulkanów, jak i spalania paliw kopalnych (węgiel brunatny, kamienny), łączą się z kroplami wody w powietrzu, prowadząc do powstania kwaśnych opadów. Charakteryzują się one niskim PH. Z reguły PH opadów atmosferycznych wynosi bowiem ok. 5,6. PH tzw. kwaśnych deszczy kształtuje się często na poziomie 4,2-4,4.

Czynniki sprzyjające powstawaniu kwaśnych deszczy

Naturalne

  • gazy emitowane do atmosfery podczas wybuchów wulkanów, 
  • substancje lotne powstające podczas wyładowań atmosferycznych,
  • Rozkład szczątków organicznych

Antropologiczne

  • gazy emitowane podczas spalania paliw kopalnych
  • NOnawożonych pól
  • związki siarki generowane przez transport
  • związki siarki i azotu powstające podczas produkcji przemysłowej.

Warto zaznaczyć, iż kwaśne deszcze powstają zazwyczaj w miejscach, gdzie atmosfera jest narażona na długotrwałą emisję dwutlenku siarki i tlenków azotu. Jest to z reguły niestety efekt uboczny działalności człowieka na ziemi. Niekoniecznie muszą one też mieć formę deszczu. Czasami toksyczne związki spadają na ziemię przy okazji gradu lub mgły.

Smog, a kwaśne deszcze?

Bazylika w  Krakowie
Bazylika Mariacka w Krakowie w smogowy dzień

Zjawiska te łączą się, a ich wspólnym mianownikiem są spaliny i dym wynikające z użycia paliw kopalnych czy produkcji przemysłowej. Zawarte w spalinach tlenki węgla, siarki i azotu łączą się z parą wodną, tworząc kwas siarkowy i azotowy. Jak widać więc, zanieczyszczenia powietrza powodujące smog, przyczyniają się także do powstawania kwaśnych opadów atmosferycznych. Nie dość, że wdychamy zanieczyszczone powietrze, to jeszcze czasem „spada” ono nam na głowę.

Przeczytaj także: Przyczyny zanieczyszczeń powietrza

Polecane: Smog fotochemiczny. Skład, powstawanie, skutki

Jakie są skutki kwaśnych deszczy?

Erozja
Erozja (pęknięcia) gleby to jeden ze skutków regularnych opadów kwaśnych deszczy.

Kwaśne opady atmosferyczne oddziałują nie tylko na jakość powietrza, wód gruntowych, gleb, ale także zdrowie ludzi, zwierząt i roślin. Najbardziej widoczne skutki obserwujemy jednak chyba w lasach i ekosystemach w nich funkcjonujących.

Co powodują kwaśne deszcze?

Do najważniejszych skutków kwaśnych deszczy zaliczamy:

  • Erozję gleb i skał
  • Niszczenie budowli i zabytków
  • Zakwaszanie wód gruntowych, zakażenie gleb
  • Obumieranie roślin i zwierząt
  • Choroby układu oddechowego
  • Korozję metali

Spośród wszystkich niepożądanych skutków kwaśnych deszczy, najgroźniejsze dla nas wydają się być choroby układu oddechowego oraz zakażenie gleb i wód gruntowych. Kwas siarkowy i azotowy w opadach przyczynia się do rozwoju chorób przewlekłych, zwłaszcza związanych z nowotworami i funkcjonowaniem układu oddechowego.

Zakwaszanie wód i gleb utrudnia funkcjonowanie organizmom żywym korzystającym z nich. Ryby przestają się rozmnażać i obumierają. Liście roślin tracą warstwę wosku, chroniącą je naturalnie przed utratą wody. Sucha roślina przestaje wzrastać, co widać także w rolnictwie, gdzie plony stają się mniejsze.

Zobacz także: Jakie są najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce?

Gdzie występują kwaśne deszcze?

Głównie w miejscach, gdzie emisje SO2 i NOx są wysokie, czyli krajach wysokouprzemysłowionych. W Europie jednak najbardziej zagrożonymi obszarami są kraje skandynawskie oraz Europy środkowej. Przykładowo połowa powierzchni lasów w Niemczech została zanieczyszczona kwaśnymi deszczami. Należy w tym miejscu podkreślić, że na całym świecie ilość kwaśnych deszczy w ostatnich dekadach istotnie zmalała.

Poziom tlenku siarki tlenku azotu rodników aminowych badania wykres
Europejski poziom emisji SO2 (kolor czarny), NO2 (kolor zielony) i rodników aminowych (kolor niebieski) na przestrzeni lat 1880-2020. Źródło: Acid rain and air pollution: 50 years of progress in environmental science and policy. https://link.springer.com/article/10.1007/s13280-019-01244-4

Wciąż jednak są obszary, gdzie poziomy tlenków siarki czy azotu są przekraczane. Niestety należy do nich Polska.

Mapa Europy występowanie kwaśnych deszczy

Kontrole emisji SO2, NOx i NH3 na przestrzeni lat 1990-2010 przyniosły w Europie ważne zmiany. Źródło: Źródło: Acid rain and air pollution: 50 years of progress in environmental science and policy. https://link.springer.com/article/10.1007/s13280-019-01244-4

Choć i tu sytuację trzeba pochwalić, gdyż na podstawie danych z raportu Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska, poziom emisji dwutlenki siarki (SO2) w Polsce w latach 1980-2020 zmniejszył się o 84%.

Przyczyniło się do tego załamanie się przemysłu ciężkiego na przełomie lat 80-tych i 90-tych oraz stopniowy spadek udziału węgla kamiennego i brunatnego w paliwach stosowanych do produkcji ciepła i energii elektrycznej.

Spada też poziom tlenków azotuo 47% od roku 1990 do roku 2020.

Kwaśne deszcze – jak zapobiegać?

Aby w dalszym stopniu ograniczać występowanie kwaśnych deszczy na świecie, warto:

  1. Warto podjąć działania ograniczające emisję tlenków siarki i azotu. Jednym ze sposobów jest ograniczenie spalania węgla brunatnego i kamiennego. Aby zmniejszyć jednak emisję zanieczyszczeń z górnictwa, hutnictwa i energetyki, należy w pierwszej kolejności zmniejszyć popyt (zużycie) na energię elektryczną. Wymaga to jednak kolektywnej pracy całego społeczeństwa. Dlatego też warto instalować również rozwiązania filtrujące tlenki siarki i azotu.
  2. Innym rozwiązaniem, znacznie bardziej przyziemnym i dostępnym dla każdego z nas, jest ograniczenie spalin samochodów, poprzez wybór środków komunikacji zbiorowej lub rowerów czy hulajnóg.
  3. Kolejnym elementem jest rezygnacja z ogrzewania koksem, węglem czy ekogroszkiem na rzecz np. paneli słonecznych czy pomp ciepła.
  4. Warto także ograniczyć korzystanie z produktów wytwarzających chlorofluorowęglowodory oraz CFC. Są to głównie klimatyzatory i chłodziarki – ogranicz korzystanie z klimatyzacji, umiejętnie wietrząc i wychładzając mieszkanie. Pamiętaj również o wyborze energooszczędnej lodówki, w której będziesz pamiętał o niepozostawianiu otwartych drzwi przez dłuższy czas.
  5. To, co możemy również wprowadzić we własnym gospodarstwie domowym to ograniczenie zużycia prądu. Można to zrobić stosując żarówki energooszczędnewyłączając światło, gdy jest niepotrzebne, jak również nie zostawiając urządzeń czy ładowarek w trybie czuwania.

Las po kwaśnym deszczu
Ilustracja przedstawiająca ogołocone korony drzew wskutek oddziaływania kwaśnych deszczy.

Podsumowanie

Choć w ostatnich latach zmniejszył się udział oraz wpływ wielkich fabryk na powstawanie kwaśnych deszczy, wciąż stanowią one wraz ze smogiem jedno z wyzwań, z którymi współczesny świat się mierzy. W myśl zasady „myśl globalnie, działaj lokalnie”, możemy ograniczyć stosowanie nawozów sztucznych i emisję spalin, wybierając rower lub transport zbiorowy. W domach zaś warto chronić się przed negatywnymi skutkami smogu, wybierając oczyszczacz powietrza.

ranking oczyszczaczy powietrza

Źródła:

1. Jędrak J. Jeszcze niedawno mieliśmy w Polsce kwaśne deszcze. Kto je pamięta? Smoglab, 02.01. 2018. www.smoglab.pl. Dostęp do strony internetowej: 05.07.2023

2. Autor nieznany. Czym są i jak powstają kwaśne opady? Alertsmogowy.pl. 06.09.2019. www.alertsmogowy.pl Dostęp do strony internetowej: 06.07.2023.

3. Grennfelt, P., Engleryd, A., Forsius, M. et al. Acid rain and air pollution: 50 years of progress in environmental science and policy. Ambio 49, 849–864. 2020. www.link.springer.com. Dostęp do strony internetowej: 05.10.2023

4. Zespół autorski KOBiZE, IOŚ-PIB. Krajowy bilans emisji SO2, NOX, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 1990 – 2020. Raport syntetyczny. Warszawa 2022. https://www.kobize.pl/ Dostęp do strony internetowej: 06.10.2023

5. Autor nieznany. 15 Key Facts and Statistics About Acid Rain. Arcadia Blog. 22.08.2017. www.blog.arcadia.com. Dostęp do strony internetowej: 05.10.2023

FAQ, czyli najczęstsze pytania

Kwaśne deszcze powstają w wyniku reakcji pary wodnej z gazami, takimi jak dwutlenek siarki, trójtlenek siarki, siarkowodór, dwutlenek węgla czy tlenek azotu.

 

Spadają one wtedy, gdy do atmosfery, wraz ze spalinami i dymami, przedostają się trujące substancje – wyżej wymienione tlenki azotu, siarki czy siarkowodór.

 

Obecnie nie odnotowuje się już opadów atmosferycznych zawierających kwas siarkowy czy azotowy (kwaśne deszcze). Ich opady w poprzednich dekadach przyczyniły się jednak do degradacji lasów w Sudetach.

Jak oceniasz recenzję?

Aby wystawić ocenę kliknij w gwiazki

Średnia ocena 0 / 5. Ilość ocen: 0

No votes so far! Be the first to rate this post.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading...

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Klimatyzacja do domu

12 czerwca 2024 · 12 minut czytania

Oczyszczacz powietrza do pokoju dziecka – Ranking 2024

Według najnowszych szacunków Światowej Organizacji Zdrowia ponad 40% światowej populacji dzieci do 15 roku ma na co dzień kontakt z …

12 czerwca 2024 · 5 minut czytania

Jak działa klimatyzator przenośny? Poznaj najważniejsze zasady

Klimatyzatory mobilne są łatwe w użyciu, a ich montaż nie wymaga uzyskania zgody właściciela budynku. Stanowią one tańszą alternatywę dla …

12 czerwca 2024 · 6 minut czytania

Co pyli w czerwcu? Aktualne zagrożenia dla alergika

Przełom wiosny i lata to trudny moment dla osób zmagających się z alergią na pyłki. Kwitną bowiem m.in. silnie uczulające …

12 czerwca 2024 · 9 minut czytania

Jak ochłodzić pokój? Klimatyzator, klimatyzer czy wiatrak?

Jak ochłodzić pokój latem? Klimatyzator przenośny, klimatyzacja naścienna, a może zwykły wentylator? Klimatyzatory gwarantują chłodny podmuch powietrza i realnie obniżają …

24 maja 2024 · 0 minut czytania